Szukaj w serwisie
 
Nasze prace
paad
zwałowiska pogórnicze
BIOGEO-SILESIA ORSIP
only PL / Serwis Internetowy Geowizualizacja 3D
only PL / Serwis o dziedzictwie geologicznym województwa śląskiego
only PL / Mapa geologiczna Karkonoszy
Ostatnia aktualizacja:

2017-09-20

Srocza Góra - odsłonięcia triasowej formacji geologicznej

Opracowanie – geologiczne stanowiska dokumentacyjnego – odsłonięcia triasowej formacji geologicznej o dł. 300 m występującej w zachodniej części Sroczej Góry w Dąbrowie Górniczej.

Autorzy: G. Racki1, W. Bardziński2, M. Lewandowski1 (2006)
              
              1/ Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Katedra Stratygrafii Ekosystemowej
              2/ Uniwersytet Śląski, Wydział Nauk o Ziemi, Katedra Geologii Podstawowej


Srocza Góra (329,5 m n.p.m.) znajduje się na terenie miasta Dąbrowa Górnicza (woj. śląskie), pomiędzy Strzemieszycami Małymi i Wielkimi. 

W północnej  części  Sroczej Góry, na początku projektowanej ścieżki dydaktycznej, znajdują się dwie jaskinie  (pkt. 1-2) będące wynikiem eksploatacji wapienia. Eksploatacja  ta miała miejsce,  przed II wojną  światową i aż do lat 70-tych XX w. Na proces powstawania tychże jaskiń miały i mają  wpływ zamróz i samoistne obrywanie się bloków skalnych wewnątrz a w niewielkim stopniu zjawiska krasowe. Ściana skalna, w której znajdują się jaskinie, zbudowana jest z wapieni i margli poziomu I wapienia falistego. Dominują wśród nich, z jednej strony, pozostałe  w morzu wapienie silnie poryte przez mułojady, a z drugiej wapienie i margle  zdeformowane przez podmorskie ruchy osuwiskowe miękkiego jeszcze tj. niezlityfikowanego osadu. Bloki i ściany skalne pokryte są  zielonymi murawami naskalnymi - fot. 1 i 2.

Po drodze nadal obserwujemy różnej miąższości warstwy wapienia I poziomu falistego, które ulegały ruchom osuwiskowym. Pofałdowana ławica o miąższości około 1 m, ciągnąca się w kierunku zachodnim jest prawdopodobnie efektem fali tsunami. Za występem skalnym kierujemy się na południe. Kierując się w stronę pkt. 3, patrząc w kierunku wschodnim widzimy duże spękania, kominy krasowe oraz wysypujące się z nich brązowe, gliniaste zwietrzeliny krasowe,  muł i  piasek - fot. 3, 4 i 5.

W górnej krawędzi ściany dużego, nieczynnego wyrobiska, znajdują się drobne kominy krasowe, a u podnóża duże, omszone kanciaste bloki oderwane od ściany osłabionej przez zespoły prostopadłych do siebie spękań tektonicznych. Na ogół pionowe kominy krasowe powstały na skrzyżowaniach spękań w następstwie rozpuszczania wapieni przez wody opadowe. Proces krasowy nadaje kominowi nieregularny kształt. Na dobrze odpreparowanych fragmentach ściany nadal obserwujemy silnie pofałdowaną wewnętrznie ławicę i drobne uskoki w obrębie wapieni i margli poziomu I wapienia falistego. U podstawy ściany głębszego wyrobiska, ponad gruzem osypiskowym, odsłania się kilka ławic wapieni detrytycznych poziomu wapieni z Pecten i Dadocrinus. 
 
pkt. 4 natrafiamy na dobrze zachowaną ruinę wapiennika. W wapienniku tym wypalano kamień wapienny na wapno. Na wschód od pieca w górnej części ściany wyrobiska zaobserwujemy ławice z warstwowaniem kopułowym świadczącym o falowaniu sztormowym. Mający szczęście poszukiwacz, łatwo natknie się na skamieniałe fragmenty żyjących tylko w wodach morskich liliowców oraz małży. Liliowce to organizmy o symetrii pięciokątnej, posiadają łodygę, ramiona (złożone z członów zwanych krynoidami) i kielich - fot. 6.
 
Do pkt. 5 można zejść skrajem osypiska. W kamieniołomie najciekawsza jest północna strona. W jej zachodniej części widoczny jest lej krasowy z małym uskokiem tektonicznym. Po środku ściany znajduje się sztucznie powstałe schronisko z filarem oraz naturalnym kominem krasowym. W południowej dolnej części filara eksponowany jest profil osadów powstałych w płytkim morzu przy działaniu sztormu. Są to ławice powstałe przy dużym udziale liliowców a także małży i ślimaków. Jest to górna część poziomu z Pecten i Dadocrinus. Wyżej w wapieniach i marglach poziomu wapienia I falistego obserwujemy osuwiska podmorskie, które mogły być wywołane falami tsunami. Powyżej nich występują ławice z warstwowaniami kopułowymi typowymi dla sztormów, które oddziaływały na sedymentację w nieco głębszym morzu.

Droga do pkt. 6 jest utrudniona ze względu na bardzo nierówny, stromo nachylony teren i liczne chaszcze. Na szkicu odsłonięcia ta trudniejsza do przejścia ścieżka oznaczona jest symbolem B-B’. W południowo - zachodnim krańcu zarzuconego wyrobiska, u podnóża ściany znajduje się niebezpieczny, ciasny, sztuczny korytarz. W wyrobisku tym obserwujemy najstarsze ławice poziomu wapienia Pecten i Dadocrinus, możliwe do zobaczenia na terenie Sroczej Góry. Niektóre z ławic mają charakter zlepieńców. Otoczaki wewnątrz nich, już podczas powstawania osadu były twarde, gdyż są podrążone przez skałotocza zrodzaju Trypanites. W ławicach tych są także fragmenty innych skamieniałości, jak pojedyńcze człony i łodygi liliowców, małże, ślimaki, kości kręgowców i drobne łuski ryb. Te zlepieńcowate osady powstały w płytkim morzu na skutek rozmywania przez sztormy osądów już stwardniałych - fot. 7 i 8.

Załączniki:

"Srocza Góra" to stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej - Uchwała nr XXXI/339/07 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 19 grudnia 2007r. (Dz. Urz. z 11 lutego 2008 r. nr 23, poz 537).


Źródło danych: materiały dostarczone przez autorów.
Wprowadził do serwisu: R. Chybiorz / 01.08.2008

 

« Powrót do poprzedniej strony